Scheiding in de praktijk: woning, hypotheek, draagplicht, pensioen en ORV

Bij een scheiding lopen juridische, fiscale en financiële vragen door elkaar. De advocaat of mediator regelt de verdeling; jij zorgt dat de financiële uitwerking klopt en uitvoerbaar is. Het huwelijksvermogensrecht zelf staat in artikel k28; dit artikel is het werkschema.

Stap 1: inventariseren

Wie is eigenaar van de woning en in welke verhouding (kadaster, akte)?
Wie zijn schuldenaar van de hypotheek? Meestal zijn beide partners hoofdelijk aansprakelijk.
Welke leningdelen zijn er, met welke rentevaste periode, fiscale status (box 1, box 3, overgangsrecht) en eventueel NHG?
Welke polissen en rekeningen zijn verbonden aan de hypotheek (ORV, spaar- of beleggingsdeel, bankspaar)?
Pensioenen van beide partners, en de stand van verevening of conversie.

Stap 2: blijft één van beiden in de woning?

De achterblijvende partner neemt het aandeel van de ander over. De vertrekkende partner moet door de geldverstrekker worden ontslagen uit de hoofdelijke aansprakelijkheid; dat gebeurt niet automatisch.
De geldverstrekker toetst of de achterblijver de lasten kan dragen. Bij NHG-leningen geldt daarvoor de beheertoets; bij bestaande hypotheken is er onder voorwaarden ruimte om op werkelijke lasten te toetsen (zie de AFM-vraag en -antwoord en artikel k76).
Overbedeling: krijgt een partner meer dan zijn aandeel (bijvoorbeeld de hele woning tegen een te lage uitkoop), dan ontstaat een vergoedingsplicht. Leg de afgesproken waarde vast op basis van een recente taxatie.
Het nieuwe geld voor de uitkoop is alleen eigenwoningschuld voor zover het binnen de fiscale regels past. Let op de eigenwoningreserve en het al dan niet meenemen van de oude fiscale historie.

Stap 3: fiscale gevolgen in de overgangsperiode

Volgens de Belastingdienst kan de vertrekkende partner onder voorwaarden nog twee jaar zijn deel van de rente aftrekken als de ex-echtgenoot in de woning blijft wonen. Daarna is de woning voor hem geen eigen woning meer.
Betaalt de één de rente voor (een deel van) de ander, dan kan dat als alimentatie worden aangemerkt. Laat dit door de fiscalist of advocaat afstemmen.
Draagplicht: wie heeft intern welk deel van de schuld betaald? Een draagplichtberekening voorkomt discussie achteraf. Gebruik de draagplicht-rekentool en leg de uitgangspunten vast.

Stap 4: pensioen

Ouderdomspensioen opgebouwd tijdens het huwelijk wordt in principe gelijk verdeeld volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding, tenzij partners anders afspreken.
De scheiding moet binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder worden gemeld, anders volgt geen automatische uitbetaling aan de ex.
Conversie (een eigen recht voor de ex) is mogelijk als partners dat afspreken en de uitvoerder meewerkt.
De ex-partner houdt in veel regelingen recht op bijzonder partnerpensioen. Bij een nieuwe relatie kan dat het nabestaandenpensioen voor de nieuwe partner verlagen. Vraag de opgave op bij de uitvoerder.

Stap 5: ORV en overige polissen

Pas verzekeringnemer en begunstigde aan. Een ex die begunstigde blijft, ontvangt anders de uitkering.
Herbereken het overlijdensrisico voor de nieuwe situatie: alleenstaand, eventueel met kinderen en alimentatie.
Bij kruislingse polissen: beoordeel per polis wie hem voortzet en wie de premie betaalt.

Aandachtspunten zorgplicht

Je adviseert vaak beide ex-partners, met tegengestelde belangen. Maak vooraf duidelijk voor wie je werkt, of verwijs één van beiden door.
Een woning behouden is emotioneel; toets de betaalbaarheid nuchter en bespreek het alternatief van verkoop.
Neem alimentatie (betalen of ontvangen) mee in de lastentoets, inclusief de einddatum.

Vastleggen in het dossier

Echtscheidingsconvenant of concept, taxatie, akte van verdeling.
Ontslag hoofdelijke aansprakelijkheid (bevestiging geldverstrekker).
Draagplichtberekening, fiscale uitgangspunten en de afspraken over pensioen en polissen.

Let op

Concept. Fiscale termijnen gecontroleerd op belastingdienst.nl (oktober 2026). Geen juridisch advies: verdeling, alimentatie en overbedeling horen bij advocaat, mediator of notaris.

Bronnen en links

Collegiale kennisdeling tussen financieel adviseurs, geen advies aan klanten of consumenten. Controleer altijd de actuele bron voordat je iets in een dossier gebruikt.