Estate planning gaat over het ordenen van vermogen tijdens leven en na overlijden. Voor de hypothecair planner gaat het vooral om twee vragen: is de partner goed verzorgd als een van beiden overlijdt, en hoe kunnen ouders of anderen bijdragen aan de woning?
Erfrecht zonder testament
Zonder testament geldt de wettelijke verdeling. Bij gehuwden en geregistreerde partners met kinderen houdt dat in grote lijnen in:
- De langstlevende partner krijgt de goederen van de nalatenschap en kan daarmee in de woning blijven wonen.
- De kinderen krijgen een geldvordering op de langstlevende, die in principe pas opeisbaar is bij diens overlijden of faillissement.
Ongehuwd samenwonende partners zijn geen wettelijk erfgenaam van elkaar. Zonder testament erven de kinderen, ouders of broers en zussen van de overledene. Dat kan betekenen dat de achterblijvende partner de woning moet delen met familie van de overledene.
De rol van het testament
Met een testament kan de klant onder meer:
- de langstlevende partner beter beschermen, bijvoorbeeld bij ongehuwd samenwonen;
- een bewind of executeur aanwijzen;
- legaten toekennen;
- vastleggen hoe met eerder gedane schenkingen wordt omgegaan.
Een testament wordt opgesteld door een notaris. Het is de taak van de planner om te signaleren wanneer de bestaande situatie niet aansluit bij het hypotheekplan en de doorverwijzing vast te leggen.
Erfbelasting en de hypotheek
- Over een verkrijging uit een nalatenschap kan erfbelasting verschuldigd zijn. Partners hebben een hogere vrijstelling dan andere verkrijgers; de bedragen worden jaarlijks vastgesteld.
- Een overlijdensrisicoverzekering kan bij een ongunstige inrichting tot erfbelasting leiden. Een kruislingse constructie, waarbij de partner verzekeringnemer en premiebetaler is, kan dat voorkomen.
- Bij ongehuwd samenwonenden gelden voor de partnervrijstelling aanvullende voorwaarden, onder meer over de duur van het samenwonen en een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting.
Schenken voor de woning
- Ouders kunnen schenken aan kinderen binnen de jaarlijkse vrijstellingen; daarboven is schenkbelasting verschuldigd.
- De verhoogde eenmalige vrijstelling voor de eigen woning bestaat sinds 1 januari 2024 niet meer.
- Een schenking die wordt gebruikt voor de woning, verlaagt de benodigde lening. Houd rekening met de bijleenregeling en met de vraag of de schenking privé blijft binnen het huwelijksgoederenregime.
Lenen van ouders
Een lening van ouders, soms familiehypotheek genoemd, kan een eigenwoningschuld zijn als aan de voorwaarden is voldaan, waaronder de aflossingseis. Aandachtspunten:
- zakelijke rente en een schriftelijke, bij voorkeur notariële, overeenkomst;
- de verplichting om de gegevens van de lening door te geven aan de Belastingdienst;
- de gevolgen voor de rangorde met de hypotheek bij de geldverstrekker;
- de fiscale positie van de ouders in box 3;
- wat er met de vordering gebeurt bij overlijden van de ouders.
Vastleggen in het dossier
- Het bestaan van testamenten en de hoofdlijnen voor zover relevant.
- Eventuele schenkingen of leningen van derden, met onderliggende stukken.
- Het advies om een notaris of fiscalist te betrekken en de reactie van de klant.
Let op
Concept. Vrijstellingen en tarieven van erf- en schenkbelasting wijzigen jaarlijks en de regels rond schenken en lenen binnen de familie worden regelmatig aangepast. Controleer de actuele regels bij de Belastingdienst en laat juridische vragen beantwoorden door een notaris.