Veel bestaande hypotheken bevatten nog een opbouwproduct van voor 2013. Bij oversluiten, verhuizen, scheiden of pensioneren moet de planner weten welke fiscale positie zo'n product heeft en wat er verloren kan gaan.
Welke producten?
- Kapitaalverzekering eigen woning (KEW): een levensverzekering met spaar- of beleggingsdeel die bij de hypotheek hoort, bijvoorbeeld bij een spaarhypotheek of een levenhypotheek.
- Spaarrekening eigen woning (SEW): een geblokkeerde bankspaarrekening, vaak onderdeel van een bankspaarhypotheek.
- Beleggingsrecht eigen woning (BEW): een geblokkeerd beleggingsrecht bij een bank.
Deze producten zijn bedoeld om de schuld op de einddatum in één keer af te lossen. Onder voorwaarden is de uitkering geheel of gedeeltelijk vrijgesteld.
Overgangsrecht
Sinds 2013 kunnen deze producten niet meer nieuw worden afgesloten met fiscale facilitering. Bestaande producten vallen onder overgangsrecht. Op hoofdlijnen:
- De bestaande voorwaarden blijven gelden, zoals de eisen aan looptijd en premiebetaling en de verhouding tussen hoogste en laagste premie.
- Het verzekerd kapitaal of de inleg mag niet zomaar worden verhoogd of de looptijd verlengd; dat kan het fiscale regime aantasten.
- Bij oversluiten of verhuizen kan het product onder voorwaarden worden voortgezet.
- De vrijstelling geldt tot een maximumbedrag dat jaarlijks wordt vastgesteld; gebruik het actuele bedrag van de Belastingdienst.
Fiscale valkuilen
- Afkoop of vervroegde uitkering zonder aflossing van de eigenwoningschuld: het vrijgestelde karakter kan vervallen.
- Premiewijzigingen buiten de toegestane bandbreedte.
- Verhuizing naar een huurwoning of verkoop zonder nieuwe eigen woning: controleer wat er met de polis of rekening gebeurt en welke termijnen gelden.
- Scheiding: bij verdeling van het product moeten partijen en de nieuwe eigenwoningschuld op elkaar aansluiten.
- Combinatie met het overgangsrecht voor de lening zelf: een bestaande eigenwoningschuld van eind 2012 en een opbouwproduct zijn twee verschillende vormen van overgangsrecht.
Planningsvragen
- Ligt de opbouw op koers om de schuld op de einddatum af te lossen? Bij beleggingsproducten is dat niet zeker; vraag een actuele waardeopgave met prognose.
- Is het rendement van de opbouw nog in verhouding tot de rente op de lening? Bij een spaarhypotheek is de spaarrente gekoppeld aan de hypotheekrente, bij een beleggingsproduct niet.
- Is voortzetten, premievrij maken of omzetten zinvol? Weeg de fiscale vrijstelling en de kosten tegen de alternatieven.
- Is er een eventueel verzekerd overlijdensrisico in het product verwerkt? Bij beëindigen kan er een gat ontstaan.
Praktische aandachtspunten
- Vraag de polis of productvoorwaarden en het meest recente waardeoverzicht op.
- Leg de oorspronkelijke ingangsdatum, de premiehistorie en de koppeling aan leningdelen vast.
- Laat bij wijzigingen de aanbieder bevestigen dat het fiscale regime behouden blijft.
- Betrek bij complexe gevallen een fiscalist en leg dat vast.
Vastleggen in het dossier
- Overzicht van bestaande opbouwproducten met fiscale status.
- De prognose en het verwachte tekort of overschot op de einddatum.
- Het advies over voortzetting of wijziging en de fiscale onderbouwing.
Let op
Concept. Het overgangsrecht kent veel detailvoorwaarden en uitzonderingen. Controleer per product de actuele regels bij de Belastingdienst en de productvoorwaarden voordat je een wijziging adviseert.