Integriteit is een doorlopende vergunningseis. Een financiëledienstverlener moet zijn bedrijfsvoering zo inrichten dat integriteitsrisico's worden beheerst (art. 4:11 Wft). In de praktijk gaat het om vier onderdelen: risico's in kaart brengen, betrouwbare mensen, sanctieregels naleven en incidenten vastleggen en melden.
SIRA voor bemiddelaars
- Een systematische integriteitsrisicoanalyse (SIRA) brengt per risico in kaart hoe groot de kans en de impact zijn en welke maatregelen je neemt. Denk aan witwassen, fraude (ook hypotheekfraude met valse werkgeversverklaringen of loonstroken), belangenconflicten, omkoping, misbruik van klantgegevens en sanctie-overtredingen.
- Voor banken en verzekeraars is de SIRA een uitdrukkelijke wettelijke eis. Voor adviseurs en bemiddelaars staat de SIRA niet in die vorm in de Wft, maar de eis van een integere bedrijfsvoering vraagt dat je je integriteitsrisico's kent en beheerst. Een SIRA is daarvoor het gangbare en door de AFM bekende instrument. Valt je kantoor onder de Wwft (bijvoorbeeld bij bemiddeling in levensverzekeringen), dan is een eigen risicobeoordeling bovendien verplicht (art. 2b Wwft). Controleer bij de AFM wat voor jouw kantoor precies is voorgeschreven.
- De AFM benadrukte in 2024 dat een SIRA niet alleen een analyse moet zijn: de maatregelen moeten ook echt werken en worden gecontroleerd.
- Actualiseer de SIRA bij nieuwe diensten, nieuwe klantgroepen, nieuwe leveranciers en na elk incident, en minstens jaarlijks.
Betrouwbaarheid van beleidsbepalers en medewerkers
- De AFM toetst de betrouwbaarheid van (mede)beleidsbepalers en toezichthouders bij de vergunningaanvraag en bij elke nieuwe benoeming. Zij kijkt naar voornemens, handelingen en antecedenten (justitieel, financieel, toezicht, fiscaal en overig).
- De betrouwbaarheid staat vast tenzij nieuwe feiten aanleiding geven tot hertoetsing. Wijzigingen in antecedenten van beleidsbepalers meld je bij de AFM.
- Voor overige medewerkers ligt de verantwoordelijkheid bij het kantoor zelf. Neem in je integriteitsbeleid op hoe je nieuwe medewerkers screent, bijvoorbeeld met een verklaring omtrent het gedrag (VOG), referenties en een raadpleging van het Incidentenwaarschuwingssysteem waar dat is toegestaan. Leg vast wat je hebt gecontroleerd.
- Een integriteitsverklaring en een gedragscode helpen medewerkers te weten wat er van hen wordt verwacht.
Sanctieregels
- De Sanctiewet 1977 en de Europese sanctieverordeningen gelden voor iedereen: je mag geen geld of economische middelen beschikbaar stellen aan personen of organisaties op een sanctielijst.
- Daarom hoort een sanctiecheck van de klant (en bij zakelijke klanten van de uiteindelijk belanghebbenden) bij het aangaan van een klantrelatie en bij wijzigingen. Gebruik de actuele EU-lijst en de nationale sanctielijst terrorisme.
- De aanvullende administratieve en meldplichten uit de Regeling toezicht Sanctiewet 1977 gelden voor bepaalde instellingen. Bij de AFM zijn dat onder meer beleggingsondernemingen en beheerders van beleggingsinstellingen. Ga na of jouw kantoor daaronder valt; voor de meeste hypotheek- en schadebemiddelaars is dat volgens de AFM-pagina's niet het geval, maar de verboden zelf gelden wel.
- Bij een treffer: niets uitvoeren, overleggen met je compliance officer en de sanctieregels volgen. Een treffer is iets anders dan een melding van een ongebruikelijke transactie bij de FIU. Zie de pagina over Wwft-cliëntenonderzoek en sanctiecheck.
Incidenten registreren en melden
- Een incident is een gedraging of gebeurtenis die een ernstig gevaar vormt voor de integere of beheerste uitoefening van het bedrijf. Voorbeelden: fraude door een medewerker, een vervalst dossier dat bij een geldverstrekker is ingediend, een ernstige hack, of een structurele fout in adviezen.
- Leg elk (bijna-)incident vast in een incidentenregister: de datum, de feiten, de betrokkenen (zo nodig gepseudonimiseerd), de gevolgen, de genomen maatregelen, de afloop en of er is gemeld.
- Meld incidenten die de betrouwbaarheid van beleidsbepalers, de integere of beheerste bedrijfsvoering of de continuïteit raken onverwijld bij de AFM. Meld ook misstanden die je ziet bij partijen waarmee je samenwerkt. Zie het artikel over vergunning en meldplichten.
- Gebruik het register om je SIRA bij te werken: waar gaat het vaker mis, en welke maatregel ontbreekt?
Let op
Concept. Of een SIRA voor jouw kantoor formeel verplicht is, en of de Regeling toezicht Sanctiewet 1977 op jouw kantoor van toepassing is: controleer bij de AFM. De anti-witwasverordening (AMLR) gaat vanaf 10 juli 2027 gelden; zie het artikel over AMLR en Wwft. Dit artikel is geen juridisch advies.